Stereotypy i uprzedzenia — jak powstają i jak sobie z nimi radzić?

Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp

Table of Contents

Czy naprawdę wybieramy, jak postrzegamy jakieś zjawisko lub ludzi?

Wszyscy w codziennym życiu zazwyczaj wierzymy i trzymamy się różnych przekonań, stereotypów, a czasem nawet uprzedzeń. To one mają niezaprzeczalny wpływ na nasze myśli, emocje, sposób zachowania i determinują to, jak postrzegamy otaczający nas świat. Wpływają one na nasze poglądy, decyzje i działania, określając, w jaki sposób postrzegamy otaczające nas środowisko. Są swoistą soczewką, przez którą obserwujemy wszystko, co dzieje się wokół nas.

Czym są stereotypy?

Psychologowie społeczni tłumaczą zjawisko stereotypu jako uproszczony schemat przedstawiający grupę ludzi, którzy różnią się od siebie jakąś szczególną cechą. Warto zdać sobie sprawę, że stereotypy, które są mocno zakorzenione w podświadomości danej osoby, są prawie niemożliwe do skorygowania poprzez wpływ nowych informacji. Istnieje również takie pojęcie jak uprzedzenie, czyli negatywne postrzeganie pewnej kategorii ludzi ze względu na ich przynależność do tej grupy. Jednocześnie wrogi lub niesprawiedliwy stosunek do ludzi tylko z powodu ich przynależności do stereotypowej grupy, a nie na podstawie ich indywidualnych cech, nazywany jest dyskryminacją. Ofiarą dyskryminacji może stać się każda osoba z powodu pewnej przynależności etnicznej, religii, orientacji seksualnej, wieku i wielu podobnych czynników.

Skąd się biorą?

Socjobiologowie uważają, że wszystkie organizmy żywe mają tendencję do faworyzowania osobników podobnych genetycznie i negatywną reakcję na tych, którzy są genetycznie odmienni. Stereotypy i uprzedzenia łatwo i niewidocznie wkradają się do naszej podświadomości. Dużą rolę w ich kształtowaniu odgrywa środowisko, czyli najbliżsi, przyjaciele, rówieśnicy, społeczeństwo oraz media. Ludzie tworzą swoje środowisko społeczne poprzez kategoryzowanie siebie i innych na podstawie podobieństw. W ten sposób powstają podziały na grupy ludzi, z którymi mamy wspólne cechy i te różniące się od nas. Efekt kategoryzacji może prowadzić do negatywnych emocji i działań wobec członków innej kategorii ludzi. Jest też pozytywna konsekwencja tego zjawiska, a dotyczy ona własnej grupy. Identyfikując się z członkami jakiegoś społeczeństwa, zaczynasz czuć się wspierany, bezpieczny i masz większe poczucie własnej wartości. Podążanie za stereotypami może być również oznaką konformizmu i dostosowania się do norm danej wspólnoty.

Co z nimi robić?

Choć stereotypy uznawane są za zjawiska naturalne, nie da się ukryć, że mogą być krzywdzące, a nawet przekształcać się w skrajne formy dyskryminacji, jak na przykład rasizm lub seksizm. W celu przejęcia pełnej kontroli nad własnymi przekonaniami o ludziach i zachowaniem wobec nich należy podjąć starania.

Warto zdać sobie sprawę, że stereotypy, a czasem uprzedzenia są obecne w życiu każdego człowieka. Odgrywają one istotną rolę w przebiegu naszych myśli, emocji i zachowań, jak również warto zastanowić się nad ich udziałem w szeregu tendencji charakteryzujących naszą rzeczywistość. Może to w pewnym sensie zamykać nasz świat w utrwalonych przekonaniach dotyczących tego, co wydaje się trudne lub nieznane. W ten sposób ryzykujemy pozbawieniem siebie wolności do refleksji, zmianą przekonań i ograniczeniem naszego samodoskonalenia.

Poprzez obserwację i introspekcję istnieje szansa nabycia umiejętności skupienia się na własnych myślach i ich koordynacji. W rezultacie powstaje punkt kontrolny, od strony którego możemy pracować nad swoim sposobem myślenia, otwierać się na nowe rzeczy, zmieniać się, a więc akceptować różne perspektywy i przejawów identyczności innych. Uświadamiając sobie swoje uprzedzenia i słabości, nie tracimy nic, a raczej zyskujemy możliwość dokonania zmian, a to już jest odwaga. Niewiele osób potrafi przyznać się do błędów, a co dopiero zrehabilitować się w oczach ofiar stereotypów i uprzedzeń.

Literatura polecana:

  • https://sukcespisanyszminka.pl/jak-sobie-radzic-z-nieswiadomymi-uprzedzeniami/ (Nieświadome uprzedzenia. Jak powstają i jak sobie z nimi radzić?), viewed: 12 lutego 2023
  • ‪Bogdan Wojciszke – “Człowiek wśród ludzi. Zarys psychologii społecznej”, wyd. SCHOLAR, Warszawa 2002
  • Philip George Zimbardo, ‪Richard Gerrig – “Psychologia i życie”, wyd. PWN, Warszawa 2006
  • Elliot Aronson, ‪‪Timothy D. Wilson, Robin M. Akert – “Psychologia społeczna. Serce i umysł”, wyd. Zysk i S-ka, Poznań 1997
Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp